Gezondheid is een groot goed. Gelukkig behoort de gezondheidszorg in Nederland tot de beste ter wereld. De Nederlandse gezondheidszorg staat echter onder toenemende druk. Door verdere medicalisering, waarbij voor maatschappelijke problemen een medische oplossing wordt gezocht, vergrijzing van de bevolking en een groeiende groep langdurig zieken neemt de vraag naar gezondheidszorg toe, lopen de kosten van gezondheidszorg snel op en dreigen er grote tekorten aan bepaald medisch personeel. Daarnaast stellen technologische ontwikkelingen op het gebied van onderzoek, diagnostiek en behandeling de Nederlandse samenleving voor nieuwe ethische dilemma’s, naast de reeds bestaande morele vraagstukken rondom thema’s als abortus en orgaandonatie.
De Jonge Democraten zijn van mening dat de ontwikkelingen in de zorg zo ingrijpend zijn, dat er niet valt te ontkomen aan duidelijke politieke keuzes ten aanzien van de organisatie en financiering van het gezondheidsstelsel in Nederland. Bij besluitvorming in de zorg hanteren de Jonge Democraten als uitgangspunt dat de overheid als taak heeft om een kader te bieden waarbij de patiënt centraal staat en waarin algemeen welzijn de kernwaarde is. Geestelijke en lichamelijke ziektes dienen beide op eenzelfde manier benaderd te worden in ons zorgsysteem. Patiënten dienen, waar mogelijk, zelf de regie te voeren over hun lichamelijk en psychisch welzijn. 10 Belangrijke waarden zijn hierbij de mogelijkheid om beslissingen te nemen op basis van goede voorlichting, keuzevrijheid en zelfbeschikking. 11 Daar staat tegenover dat iedereen de individuele verantwoordelijkheid heeft om zinnig en zuinig met gezondheidszorg om te gaan, ook vanuit het oogpunt van solidariteit. 12 Door de toegenomen vraag naar zorg is het de taak van de overheid om duidelijk onderscheid te maken tussen noodzakelijke en niet noodzakelijke zorg. 13 Hierbij dient de focus te liggen op preventieve maatregelen, een primair gezonde leefstijl en behandeling van patiënten die niet kunnen participeren in de samenleving. 14 Verder is het van belang dat er binnen het gezondheidszorgsysteem voldoende prikkels zijn voor innovatie en efficiëntie, de kwaliteit en veiligheid van de gezondheidszorg gewaarborgd worden en elke Nederlander toegang heeft tot alle noodzakelijke zorg.
15 De Jonge Democraten durven de moeilijke, maar belangrijke keuzes te maken die nodig zijn om de Nederlandse gezondheidszorg op haar hoge niveau te behouden. 16 In dit hoofdstuk wordt eerst onze visie op gebied van inrichting van het zorgsysteem toegelicht en daarna onze keuzes in verschillende medisch ethische dilemma’s.

17 De Jonge Democraten geloven dat marktwerking de efficiëntie van de zorg kan vergroten. 18 De belangrijkste effecten hiervan zijn het verlagen van de wachttijden, zorg die beter aansluit bij de wensen van de patiënt en specialisatie van zorginstellingen. 19 De Jonge Democraten erkennen dat de zorgmarkt geen normale markt is. 20 De overheid dient daarom financiële kaders te stellen binnen de onderhandelingsmogelijkheden tussen zorgaanbieder en zorgverzekeraar. 21 Hierdoor verwachten wij dat in deze onderhandelingen meer de focus komt te liggen op het gebeid van kwaliteit van zorg en minder op de kosten. 22 Marktwerking mag niet ten koste gaan van samenwerking en uitwisseling van informatie. 23 Zorgorganisaties moeten met elkaar kunnen samenwerken en van elkaar kunnen leren, ondanks het feit dat zij ook concurrenten van elkaar zijn.

24 Door vergrijzing, medicalisering, een groeiende groep chronisch zieken en de ontwikkeling van nieuwe medische technieken stijgen de gezondheidskosten. 25 Omdat het meer investeren in gezondheidszorg niet per definitie leidt tot een toename van de volksgezondheid, zal gezocht moeten worden naar een middel om de groei van de zorgkosten te beperken. 26 De Jonge Democraten zien hier twee mogelijkheden voor: rantsoenering, waarbij alle medische behandelingen worden vergoed, maar slechts gelimiteerd aangeboden, en prioritering, waarbij een selectie van medische behandelingen ongelimiteerd worden aangeboden. 27 Doordat rantsoenering leidt tot grote toename van de wachttijden en grotere druk op tertiaire ziekenhuizen voor het uitvoeren van dure behandelingen, zien de Jonge Democraten dit als de minst wenselijke optie. 28 Prioritering daarentegen zal leiden tot een grotere doelmatigheid in de zorg en zo zal de kosteneffectiviteit toenemen. 29 Daarom pleiten de Jonge Democraten voor invoering van een prijsplafond per behandeling. 30 Het prijsplafond moet gebaseerd zijn op de kosteneffectiviteit van een behandeling en de ziektelast van de aandoening. 31 Bij de berekening van de kosteneffectiviteit moet, naast gewonnen levensjaren, ook gekeken worden naar gewonnen kwaliteit van leven. 32 Een dergelijk plafond zal verspilling tegen gaan, medicatieprijzen laten dalen en ongelijkheid verminderen.

33 Bij het samenstellen van het basispakket moet onderscheid gemaakt worden tussen gepaste en ongepaste zorg. 34 Centraal bij dit onderscheid moet de wenselijkheid van gebruik van deze zorg staan. 35 Volgens de Jonge Democraten wordt de wenselijkheid bepaald door de noodzakelijkheid, effectiviteit en doelmatigheid van de zorg. 36 De Jonge Democraten erkennen echter dat de kosten in de zorg nog steeds stijgen. 37 De zorgkosten, binnen en buiten het basispakket, zijn vaak nog vrij onbekend bij zowel de patiënt als de zorgaanbieder. 38 Deze zouden transparanter moeten worden gemaakt. 39 Zo krijgen zorgaanbieders en patiënten meer de prikkel om op kosten te letten.

40 De Jonge Democraten pleiten ervoor om het eigen risico te vervangen door een eigen bijdrage met een bovengrens voor de totale jaarlijkse bijdrage. 41 Door een eigen bijdrage zal de toegang tot de zorg gegarandeerd blijven, doordat slechts een deel van de totale behandeling direct door de patiënt betaald wordt. 42 Tegelijkertijd zal bewuste zorgconsumptie gestimuleerd worden, omdat de patiënt nog steeds een deel van de kosten betaalt. 43 Door een bovengrens voor de totale jaarlijkse bijdrage te hanteren wordt voorkomen dat de meest zorgbehoeftige patiënten een buitensporige bijdrage moeten leveren aan de zorg. 44 Tot slot kan binnen dit systeem gemakkelijk onderscheid worden gemaakt in de bijdrage tussen noodzakelijke en minder noodzakelijke behandelingen. 45 Dit kan door het hanteren van een laag percentage van het totaalbedrag voor noodzakelijke zorg en een hoger percentage op minder noodzakelijke zorg.

46 Een toenemend deel van de ziektelast wordt veroorzaakt door leefstijlgerelateerde aandoeningen. 47 Omdat de Jonge Democraten ervan uit gaan dat voorkomen van ziekte beter is dan genezen, vinden de Jonge Democraten een sterke focus op preventie noodzakelijk. 48 Ziektepreventie en het stimuleren van een gezonde leefstijl moeten daarom een centrale rol spelen in onze zorg. 49 Hierbij gaan de Jonge Democraten uit van eigen kracht van mensen, maar ook van eigen verantwoordelijkheid. 50 De Jonge Democraten zijn tegen een paternalistische overheid die mensen vertelt wat zij wel en niet mogen doen. 51 De overheid dient echter wel een sterk stimuleringsbeleid te voeren voor gezond gedrag. 52 Ook een ontmoedigingsbeleid voor ongezond gedrag is volgens de Jonge Democraten te rechtvaardigen.

53 Veelvuldig gebruik van alcohol, tabak en drugs kan leiden tot ernstig gezondheidsverlies. 54 Desondanks vinden de Jonge Democraten dat het gebruik van deze middelen tot de individuele keuzevrijheid behoort. 55 Het criminaliseren van deze producten biedt in deze visie dan ook geen oplossing voor de gezondheidsproblematiek. 56 Daarom moeten deze producten legaal aangeboden worden zodat de gezondheidsrisico’s gemonitord en beperkt kunnen worden. 57 De overheid dient de consumptie van alcohol, tabak en drugs wel te ontmoedigen. 58 Naast het heffen van accijns moet de overheid zich actief inzetten voor goede en actieve voorlichting. 59 De risico’s van het gebruik moeten vermeld worden op de verpakkingen. 60 Tevens vinden de Jonge Democraten dat alle vormen van reclame voor dergelijke producten verboden moeten worden. 61 Deze producten dienen ook niet verkocht te worden aan jongeren onder de 18 jaar. 62 Bij verslaving dient de overheid goede en laagdrempelige verslavingszorg aan te bieden.

63 De Jonge Democraten zijn van mening dat het gebruik van kwaliteitsindicatoren van zorgverleners de kwaliteit van de zorg ten goede komt. 64 Verzekeraars kunnen de kwaliteitsindicatoren gebruiken bij het inkopen van kwalitatief goede zorg. 65 Zorgaanbieders zelf hebben baat bij het gebruik van kwaliteitsindicatoren, doordat zij hun eigen prestaties kunnen vergelijken met anderen en zo gedwongen worden mee te gaan met de ontwikkelingen. 66 Patiënten kunnen door openbaarheid van kwaliteitsscores beter de keuze maken tussen verschillende zorgverleners. 67 Voorwaarden voor het succes van kwaliteitsindicatoren zijn uniformiteit en een goede interpretatie van de kwaliteitsindicatoren. 68 De overheid dient daarom de ontwikkeling en invoering van uniforme en juiste indicatoren te faciliteren en te stimuleren. 69 Overheidsinstanties hebben de taak om patiënten beter op de hoogte te houden en waar mogelijk te betrekken in kwaliteitsbeoordelingen. 70 Om patiënten te betrekken bij het beoordelen van de kwaliteit van zorg dienen de kwaliteitsindicatoren in samenspraak met patiënten dan wel patiëntenverenigingen te worden opgesteld.
71 Indicatorensets dienen in elk geval te bestaan uit zowel klinische als niet-klinische indicatoren die van waarde zijn voor de patiënt. 72 Daarnaast is het belangrijk dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) rapporten publiceert die leesbaar en begrijpelijk zijn voor de patiënten.

73 De Jonge Democraten zijn voorstander van het toelaten van privaat kapitaal. 74 Zorginstellingen beschikken over relatief weinig eigen vermogen om grote toekomstinvesteringen te kunnen financieren. 75 Private investeringen kunnen ook leiden tot betere operationele prestaties, zoals vermindering van de wachtlijsten, hogere kwaliteit van de geleverde zorg en innovatie. 76 De Jonge Democraten vinden dat er bij het toelaten van privaat kapitaal scherp op toe moet worden gezien dat er geen geld weglekt uit de zorg. 77 De voorwaarden waaronder een private investeerder vermogen verstrekt moeten dan ook marktconform zijn. 78 De maximale hoogte van het dividend dat kan worden uitgekeerd aan aandeelhouders moet jaarlijks worden vastgesteld. 79 Ten slotte zijn de Jonge Democraten geen voorstander van winstuitkeringen door zorgverzekeraars. 80 Dit leidt tot ongewenste financiële prikkels voor de besteding van publiek geld.
81 Privéklinieken zijn onderdeel van de zorgmarkt. 82 Zolang dit op een gezonde manier in een gezonde markt gebeurt, vinden de Jonge Democraten dat zij de ruimte moeten krijgen. 83 De Jonge Democraten zijn ook van mening dat het verbod op winstuitkering van privéklinieken mag worden opgeheven, mits de behandelingen waaruit deze winst is ontstaan niet betaald zijn vanuit de basisverzekering, dus niet vanuit publiek geld.

84 De poortwachtersfunctie van de eerste lijn is een cruciale rol om kosten in de specialistische zorg onder controle te houden. 85 Deze rol moet ook in de toekomst gewaarborgd blijven. 86 Naast de poortwachtersfunctie zou de substitutie van tweedelijnszorg naar eerstelijnszorg een oplossing kunnen zijn voor de stijgende kosten. 87 Er lijkt ruimte te zijn voor substitutie van de zorg voor chronisch zieken, nazorg na operaties en kleine chirurgische ingrepen. 88 Daarnaast zou er volgens de Jonge Democraten vaker een terugverwijzing moeten komen vanuit de tweede lijn naar de eerste lijn. 89 Dit is niet alleen veel praktischer voor de patiënt, maar kan ook kosten besparen. 90 Richtlijnen spelen hierin een belangrijke rol.
91 Noodzakelijk voor deze veranderingen is onder andere dat de huisartsen over de benodigde kennis en vaardigheden beschikken en er een goede overlegcultuur bestaat. 92 Voor de meer specialistische (be)handelingen moet het laagdrempelig worden om patiënten naar andere huisartsen door te verwijzen, wanneer deze beschikken over kennis en vaardigheden waarover de vaste huisarts niet beschikt, zowel binnen als buiten groepspraktijken. 93 Ook zou meer overleg moeten plaatsvinden tussen huisartsen onderling en tussen huisartsen en specialisten. 94 Als hier (financiële) ruimte voor is, dan zou dit veel verwijzingen kunnen voorkomen. 95 Daarnaast pleiten de Jonge Democraten ervoor dat huisartsen gestimuleerd moeten worden om meer in gesprek te gaan met de patiënt. 96 Hier moet een vergoeding voor komen en de voorschrijfvergoeding moet verminderd worden.
97 Door deze verandering vindt er meer gespecialiseerde zorg in de eerste lijn plaats. 98 Hier is een belangrijke taak weggelegd voor ondersteunend personeel, zoals gespecialiseerde verpleegkundigen, die vooral in de chronische zorg kunnen bijdragen aan betere kwaliteit van zorg en kostenbesparing. 99 Daarnaast zien de Jonge Democraten kansen om huisartsenzorg klantvriendelijker te maken door beter in te spelen op de vraag van patiënten, meer gebruik te maken van innovaties in de zorg en openingstijden te verruimen.

100 Zorgverzekeraars hebben een belangrijke rol als marktregisseur en daarmee in het betaalbaar houden van de zorg. 101 Door selectief zorg in te kopen bij zorgaanbieders kunnen ze kwaliteit en efficiëntie bij zorgaanbieders afdwingen en zorgen voor goede, patiëntgerichte en betaalbare zorg voor al hun verzekerden. 102 Om te zorgen voor een goede marktwerking dienen echter de posities van de patiënten en zorgaanbieders versterkt te worden. 103 Patiënten moeten worden gestimuleerd om een weloverwogen besluit te nemen bij het afsluiten van een verzekering. 104 Hiervoor is meer transparantie nodig bij de zorgverzekeraars in zowel de onderhandelingen met, als de kwaliteitsbeoordelingen van de zorgaanbieders. 105 Verzekerden krijgen zo een beter beeld van waarop zorgverzekeringen zorg inkopen en wat de verschillen zijn tussen de verschillende verzekeringen. 106 De positie van zorgaanbieders moet verbeterd worden door hun onderhandelingspositie te versterken. 107 Dit kan door middel van een uitzondering op de Mededingingswet voor praktijken die niet in elkaars praktijkgebied liggen. 108 Het moet mogelijk worden voor zorgverzekeraars om meerjarige contracten af te sluiten met verzekerden, zodat zorgverzekeraars ook belang hebben bij de langetermijngezondheid van de verzekerden.

109 Het zijn de zorgprofessionals die verantwoordelijk zijn voor het leveren van gezondheidszorg van de zeer hoge kwaliteit, zoals wij die in Nederland kennen. 110 De toenemende werkdruk, de veranderende relatie tussen patiënt en zorgverleners, de gevolgen van de introductie van marktwerking in de zorg en de toenemende wet- en regelgeving stellen echter zware eisen aan de zorgprofessional van de 21e eeuw. 111 Door de stijgende vraag naar gezondheidszorg dreigt er daarnaast een groot tekort aan medisch personeel.
112 De Jonge Democraten pleiten ervoor om zorgprofessionals de mogelijkheden en ruimte te geven om deze uitdagingen naar eigen inzicht het hoofd te bieden en de autonomie van de professional te vergroten. 113 Wel verwachten de Jonge Democraten dat zorgprofessionals zinnig en zuinig handelen binnen de gezondheidszorg. 114 Administratieve lasten moeten daarbij zo minimaal mogelijk gehouden worden. 115 De mogelijkheden voor bij- en nascholing voor verpleegkundigen moeten gestimuleerd worden. 116 Mechanismen om de tekorten, maar ook de overschotten, aan medisch personeel tegen te gaan, dienen gestimuleerd te worden. 117 Het aantal opleidingsplaatsen dient dan ook jaarlijks afgesteld te worden op de veranderende vraag.
118 Artsen hebben een drukke, verantwoordelijke en zware functie en mogen daarvoor beloond worden. 119 De inkomens dienen in verhouding te staan met de inkomens van andere zorgprofessionals en het beperkte ondernemingsrisico van maatschappen. 120 Excessen dienen te worden tegengegaan door een goede verhouding tussen opleidingsplaatsen en de vraag naar zorgprofessionals.

121 Steeds vaker worden patiënten betrokken bij belangrijke medische beslissingen. 122 Onderzoek heeft aangetoond dat patiëntparticipatie de therapietrouw en de effectiviteit en efficiëntie van de zorg verbetert. 123 Om ervoor te zorgen dat patiënten ervaren dat ze inbreng hebben in de zorg die zij ontvangen, zijn er middelen nodig om dit mogelijk te maken. 124 Zo kunnen ziekenhuizen investeren in patiëntportalen om de lijnen tussen patiënt en zorgverlener kleiner te maken. 125 De Jonge Democraten onderschrijven deze positieve effecten en zien graag meer aandacht voor patiëntparticipatie bij ziekenhuizen en opleidingen. 126 Ook bij medisch onderzoek dient patiëntparticipatie een belangrijk aspect te zijn.

127 De Jonge Democraten zijn van mening dat het de taak van de overheid is om de gelijke toegang tot de gezondheidszorg te garanderen. 128 Zij dient in te grijpen wanneer deze toegang in het geding komt door de prijs van dure medicijnen. 129 Concreet betekent dit dat het niet zo mag zijn dat patiënten vanwege financiële redenen niet de standaardmedicijnen krijgen aangeboden. 130 Ook moet worden voorkomen dat de kosten van dure medicijnen de rest van de gezondheidszorg in verdrukking brengen.
131 De Nederlandse overheid dient, samen met andere Europese lidstaten, te onderhandelen met farmaceutische bedrijven over inkoopvolumes van dure medicijnen. 132 Op deze manier krijgen Europese landen een sterkere onderhandelingspositie ten opzichte van de farmaceutische industrie dan wanneer zij als individueel land onderhandelen. 133 Het feit dat de prijs van oncologiegeneesmiddelen tussen Europese landen tientallen procenten uiteenloopt, toont aan dat er onderhandelingsruimte is. 134 Bij de onderhandelingen moet wel rekening gehouden worden met verschillen in welvaart tussen verschillende lidstaten, zodat voorkomen wordt dat in een van de landen de toegankelijkheid van het medicijn in gedrang komt. 135 Daarnaast moet gewaakt worden voor dalende medicijnprijzen die innovatie in de weg staan. 136 Essentieel bij de onderhandelingen is dat deze op een transparante manier plaatsvinden, zodat alle partijen van elkaar weten welke prijs is afgesproken en hoe deze tot stand is gekomen. 137 De precieze kostenopbouw van nieuwe medicijnen moet op eenduidige wijze geregistreerd en betrokken worden bij de onderhandelingen.

138 Steeds meer zorgtaken worden uitgevoerd door gemeentes. 139 De Jonge Democraten zijn voorstander van deze decentralisatie van taken. 140 Gemeentes staan dichterbij hun inwoners dan de provincies en de nationale overheid en kunnen door middel van wijkteams en het keukentafelgesprek de behoefte van zorgvragers beter monitoren. 141 Tevens kunnen zij sociale netwerken veel beter in kaart brengen en activeren. 142 De Jonge Democraten erkennen echter de kwetsbaarheid van deze uitvoering van soms zeer complexe taken voor kleinere gemeentes. 143 Daarom pleiten de Jonge Democraten voor het werken met kerngemeentes, waarbij een grote gemeente in de regio de kar trekt. 144 Ook bij gemeentelijk beleid dient de positie van zorgvragers te worden gewaarborgd en versterkt, waarbij zeker ook de privacy gewaarborgd moet worden.. 145 De Jonge Democraten pleiten daarom voor inzet van mentoren, onafhankelijke cliëntenondersteuning en inspraak van cliëntenraden in het gemeentelijk beleid.
146 Mantelzorgers zijn een grote steun voor patiënten, zowel emotioneel als praktisch. 147 Wanneer mantelzorg voorkomt dat professionele zorg noodzakelijk is, zorgt dit bovendien voor een kostenbesparing. 148 Het verlenen van mantelzorg is belastend en daarom moeten mantelzorgers waar mogelijk, al dan niet financieel, ondersteund worden.

149 Commercieel draagmoederschap moet volgens de Jonge Democraten worden toegestaan en regelgeving rondom commercieel draagmoederschap moet worden versoepeld, waarbij een ruime financiële compensatie beschikbaar wordt gesteld. 150 Het is daarbij belangrijk om het doel van de huidige wetgeving te waarborgen: het strafbaar stellen van mensenhandel. 151 Door tussenkomst van een non-profitorganisatie kan mensenhandel worden tegengegaan en kan de draagmoeder gescreend worden op geschiktheid. 152 Tevens voorkomt dit omslachtige procedures in het buitenland, zoals nu het geval is.
153 De ei- en/of zaadcellen hoeven niet van de wensouders zelf te zijn. 154 Wel dient te worden gekeken naar de ethiek en wetgeving achter eventuele gevolgen van gecombineerde biologische, genetische, draag- en pleegouders.

155 De Jonge Democraten zijn van mening dat iedere vrouw bij een ongewenste zwangerschap het recht heeft op een veilig uitgevoerde abortus. 156 Abortus dient altijd in samenspraak met een arts plaats te vinden. 157 De grens van levensvatbaarheid zou tevens de grens moeten zijn tot wanneer abortus nog uitgevoegd mag worden. 158 Bij een medische indicatie kan een arts deze grens verruimen. 159 Omdat elke vrouw het recht heeft op een veilig uitgevoerde abortus moet abortus in het basispakket zitten. 160 Om tegen te gaan dat abortus een te makkelijke oplossing ter vervanging van anticonceptie wordt, vinden de Jonge Democraten het van belang dat naast goede preventie ook alle anticonceptiemiddelen in het basispakket te zitten.

161 Ouders zijn niet alleen verantwoordelijk voor het maken van keuzes voor hun kind als het kind geboren is, maar ook als het kind nog ongeboren is. 162 Bij het overgaan tot prenatale diagnostiek moeten de belangen van de ouders altijd worden afgewogen tegen het belang van het ongeboren kind. 163 Met nieuwe technieken als whole genome sequencing die het hele DNA in kaart brengen, wordt het steeds makkelijker om op alle mogelijke aandoeningen en eigenschappen van het ongeboren kind te testen De Jonge Democraten zijn voorstander van prenatale diagnostiek, maar vinden wel dat nieuwe diagnostische testen getoetst dienen te worden op de toegevoegde waarde voor de toekomstige ouders, het ongeboren kind en de gevolgen voor de maatschappij.

164 Genetische ziekten veroorzaken in Nederland veel leed: kinderen zien nooit het daglicht of vechten iedere dag weer voor hun leven en tegen pijn of andere extreme gevolgen. 165 Dit heeft ook voor de mensen in hun omgeving grote gevolgen. 166 De Jonge Democraten zijn daarom een voorstander van onderzoek naar het veranderen van genen bij embryo’s om fatale of zeer ernstige genetische ziekten te voorkomen. 167 Vanwege de verstrekkende gevolgen moet dit onderzoek aan strenge veiligheidsvoorwaarden voldoen en moeten we waarborgen dat er geen kloof tussen rijk en arm ontstaat.

168 Door middel van embryoselectie, oftewel pre-implantatie genetische diagnostiek, kan worden voorkomen dat ouders ernstige erfelijke ziektes doorgeven aan hun kinderen. 169 De Jonge Democraten vinden dat embryoselectie mogelijk moet zijn om te voorkomen dat kinderen worden geboren met een ziekte die het leven of de kwaliteit daarvan ernstig bedreigt. 170 De medische beroepsgroep dient een richtlijncommissie aan te stellen om te bepalen welke specifieke aandoeningen het leven of de kwaliteit van leven dusdanig bedreigen dat embryoselectie geoorloofd is. 171 Hierbij dient als uitgangspunt dat embryoselectie acceptabel is ter voorkoming van elke aandoening die de kwaliteit of duur van het leven significant doet afnemen.

172 Door het invriezen en op latere leeftijd terugplaatsen van eicellen wordt het voor vrouwen mogelijk om op de gewenste leeftijd kinderen te krijgen. 173 De Jonge Democraten stellen dat dit mogelijk moet zijn onder strikte regulering en op eigen kosten. 174 Voorwaarde hiervoor is dat de vrouw uitgebreide voorlichting krijgt over de eventuele risico’s en gevolgen van het krijgen van kinderen op latere leeftijd. 175 Wanneer er een medische indicatie is voor het invriezen van eicellen zou dit wel vergoed moeten worden.

176 In Nederland worden voortplantingsbehandelingen vergoed. 177 Voor IVF- en ICSI-procedures geldt een vergoeding tot een leeftijd van 43 jaar met een maximum van drie keer. 178 Wegens verhoogde risico's en verlaagde slagingskansen moet het daarna niet meer vergoed worden. 179 Veel wensouders die in Nederland niet meer in aanmerking komen voor een IVF-procedure gaan naar het buitenland voor meer pogingen. 180 De Jonge Democraten vinden dit onwenselijk, omdat dit valse verwachtingen voor de wensouders schept en de kosten van eventuele complicaties voor Nederland zijn. 181 Daarom pleiten de Jonge Democraten ervoor dat er, naast de huidige regelgeving, meer aandacht moet komen voor voorlichting na niet-succesvolle geassisteerde technieken. 182 Daarnaast moet er betere begeleiding komen voor het rouwproces van de wensouders, zodat deze een keuze kunnen maken op basis van eerlijke verwachtingen en met kennis over risico's en complicaties.

183 Gedwongen anticonceptie is in sommige gevallen nodig om een nog ongeboren kind te beschermen tegen de ouders. 184 De Jonge Democraten vinden dat gedwongen anticonceptie mogelijk moet zijn op het moment dat toekomstige ouders zo goed als zeker hun kind ernstige schade zullen toebrengen. 185 Bij bepaalde geestelijke aandoeningen en ernstig falen bij eerdere kinderen kan dit door hulpverleners worden vastgesteld. 186 Gedwongen anticonceptie zal altijd door een toetsingscommissie, bestaande uit artsen, ethici en juristen, beoordeeld en besloten moeten worden, omdat het een ernstige inperking is van de zelfbeschikking van personen. 187 Omdat gezinssituaties kunnen veranderen en mensen hun leven kunnen beteren, moeten de persoon zelf en hulpverleners een hertoetsing aan kunnen vragen.

188 Al jaren bestaat er een tekort aan de beschikbaarheid van organen voor orgaandonatie. 189 De Jonge Democraten zijn van mening dat het tekort mede veroorzaakt wordt door het falen van het huidige registratiesysteem. 190 De Jonge Democraten stellen een nieuw registratiesysteem voor, dat in basis zal bestaan uit het Actief Donorregistratiesysteem (ADR). 191 Hierbij zal iedereen als donor geregistreerd worden wanneer zij, na herhaaldelijke benadering, geen keuze hebben aangegeven. 192 Ook zal gewezen worden op de keuze tot donorschap bij het ophalen van een paspoort, identiteitsbewijs of rijbewijs. 193 De mogelijkheid om “donor” te wijzigen naar “niet-donor” zal te allen tijde blijven bestaan.
194 Naast het ADR zal er een onkostenvergoeding worden ingevoerd voor donatie van de organen, waarbij donatie bij leven mogelijk is. 195 Donoren hoeven geen kosten te hebben aan hun donatie. 196 De Jonge Democraten zijn van mening dat deze onkostenvergoeding niet alleen de directe financiële kosten moeten dekken, maar ook een compensatie moeten zijn voor de eventuele gevolgen van de ingreep. 197 De Jonge Democraten zijn tevens voorstander van de verdere ontwikkeling van het kweken van organen en het ontwikkelen van kunstorganen. 198 Zo wordt de donormarkt ontzien, schade bij donoren voorkomen en worden tekorten tegengegaan.

199 De Jonge Democraten vinden dat bij het levenseinde het zelfbeschikkingsrecht als uitgangspunt genomen moet worden. 200 Voor iedereen die competent is om een vrijwillige en weloverwogen keuze te maken, moet het mogelijk zijn om hulp te krijgen bij zelfdoding, of wanneer zelfdoding geen optie is, euthanasie te krijgen. 201 Zowel het verlenen van hulp bij zelfdoding als het verlenen van euthanasie dienen te gebeuren onder strikte voorwaarden en controles, zoals dit nu al gangbaar is bij euthanasie. 202 Een vrijwillige en weloverwogen keuze, ondragelijk en uitzichtloos lijden en bescherming tegen impulsief handelen dienen in acht te worden genomen bij de procedure.
203 De Jonge Democraten willen benadrukken dat het leven bij personen met een voltooid leven en een doodswens ook kan voldoen aan de criteria van uitzichtloos en ondragelijk lijden. 204 Daarnaast vinden de Jonge Democraten het belangrijk te realiseren dat het hebben van een psychiatrische aandoening of dementie niet per definitie hoeft te leiden tot wilsonbekwaamheid.
205 Pasgeborenen en kinderen kunnen in zeldzame gevallen ondraaglijk lijden. 206 Soms is dit lijden zo ernstig dat artsen, in samenspraak met de ouders en indien al mogelijk met het kind, kunnen kiezen voor actieve levensbeëindiging.
207 De Jonge Democraten zijn voor de invoering van de verwijsplicht bij hulp bij zelfdoding en euthanasie. 208 Door deze verwijsplicht zijn artsen die geen euthanasieverzoek of verzoek om hulp bij zelfdoding in behandeling willen nemen, door bijvoorbeeld gewetensbezwaren, verplicht om hun patiënten door te verwijzen naar artsen die wel naar dit verzoek willen kijken.

209 De richtlijnen voor medisch wetenschappelijk onderzoek met kinderen in de Wet wetenschappelijk onderzoek met mensen zijn in 2015 verruimd waardoor meer en beter onderzoek verricht kan worden in deze patiëntenpopulatie. 210 De Jonge Democraten onderschrijven deze verruiming en pleiten voor eenzelfde inventarisatie voor mogelijkheden tot verbreding van onderzoek binnen andere patiëntenpopulaties die als wilsonbekwaam worden beschouwd (dementie, geestelijk gehandicapten, etc.). 211 Momenteel gebeurt er te weinig onderzoek in deze patiëntengroepen, waardoor potentieel gevaarlijke situaties ontstaan, omdat er onvoldoende kennis bestaat betreffende de dosis, werkzaamheid, bijwerkingen etc. van medicatie of andere interventies binnen deze populaties.

212 Onderzoek met embryo’s wordt voor verschillende doeleinden gebruikt. 213 De Jonge Democraten vinden onderzoek met embryo’s alleen aanvaardbaar wanneer er geen andere optie beschikbaar is. 214 Onder strikte regulering streeft men naar morele terughoudendheid. 215 Bij embryo-onderzoek moet zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt van overtollige embryo's na IVF en embryoselectie. 216 Bij een tekort kan aanmaken voor onderzoek worden heroverwogen. 217 Het is van belang om grenzen te stellen aan de tijdsduur waarbinnen embryo's in een laboratorium mogen worden opgekweekt. 218 Deze tijdsduur dient zo kort mogelijk, maar toch nog effectief, te zijn met een maximum van twee weken. 219 Het verbod op het klonen van embryo’s ten behoeve van menselijke voortplanting dient in stand te worden gehouden. 220 Vruchtbaarheidsklinieken dienen in het bezit te zijn van vergunningen, met opgelegde beperkingen op de doeleinden waar ei- en zaadcellen voor mogen gebruikt worden.
221 Stamcelonderzoek is een veelbelovende vorm van onderzoek die in verschillende ziektebeelden van groot belang kan zijn. 222 De Jonge Democraten vinden gezien de grote wetenschappelijke mogelijkheden deze vorm van onderzoek aanvaardbaar. 223 Indien stamcellen gegenereerd kunnen worden zonder gebruik van embryo’s geniet dat de voorkeur.

224 Proefdieronderzoek heeft bewezen de medische wetenschap veel te kunnen brengen. 225 Desondanks dient waar mogelijk gezocht te worden naar alternatieven voor deze vorm van onderzoek. 226 Wanneer er echter geen andere mogelijkheden zijn en proefdieronderzoek duidelijk van toegevoegde waarde is, ondersteunen de Jonge Democraten medisch proefdieronderzoek. 227 Er moet een goed evenwicht worden gevonden tussen regulatie en bureaucratie om te voorkomen dat er naar het buitenland wordt uitgeweken.

228 In de gezondheidszorg en in medisch onderzoek speelt digitalisering een belangrijke rol. 229 De Jonge Democraten zijn van mening dat ziekenhuizen meer moeten investeren in informatie- en communicatietechnieken. 230 Het gebruik van digitale hulpmiddelen in de zorg zal leiden tot hogere arbeidsproductiviteit, hogere patiënttevredenheid en betere gezondheidsuitkomsten. 231 Deze digitale transformatie vergt echter grote investeringen, in zowel hardware, software als personeel. 232 De Jonge Democraten erkennen dat dit niet door individuele ziekenhuizen en zorgaanbieders gedragen kan worden en pleiten daarom voor een landelijke aanpak, waarbij overheid, zorgverzekeraars en zorgaanbieders gezamenlijk afspraken maken over deze investeringen. 233 Wel benadrukken zij dat bij het ontwikkelen van deze elektronische efficiëntieslag de bescherming van persoonsgegevens nooit vergeten mag worden.
234 Binnen medisch onderzoek wordt het verzamelen van big data steeds belangrijker. 235 De Jonge Democraten keuren deze ontwikkeling af, maar zien in dat deze grootschalige verzameling van gegevens onvermijdelijk is geworden. 236 Zij roepen daarom op om zo voorzichtig mogelijk met deze ontwikkeling om te gaan, en ervoor te waken dat gegevens van patiënten alleen in de hoogstnodige gevallen toegankelijk zijn voor anderen dan een eigen arts. 237 Wanneer deze gegevens wel uitgewisseld worden, is het zaak dat deze gegevensverwerking zo integer en veilig mogelijk verloopt. 238 De Jonge Democraten wijzen een elektronisch patiëntendossier (EPD) waarbij medische dossiers op elk moment in te zien zijn door iedere arts expliciet af. 239 Wanneer er zoiets als een EPD ontstaat, pleiten zij ervoor dat iedereen hoofdzakelijk toegang heeft tot zijn eigen dossier, en kan aangeven in welke mate dit dossier beschikbaar moet zijn voor anderen. 240 Dit moet ertoe leiden dat transparantie en betrokkenheid van de zorggebruiker zelf toeneemt.

» Ga terug naar de politieke site